Bibliotherapie ook in Nederland ontdekt

BoekjeEr wordt steeds meer wetenschappelijk onderzoek gedaan naar wat het lezen van literatuur bijdraagt aan onze mentale gesteldheid. En dan gaat het niet alleen over de moeilijk te onderbouwen vraag of we ons door het lezen van literatuur beter kunnen verplaatsen in een ander, of over het effect dat het lezen van boeken heeft op ons stressniveau of ons vermogen ons te concentreren. Maar vooral over de wijze waarop het lezen van literaire teksten kan helpen bij het reflecteren op thema’s die spelen in ons eigen leven. Voor ons is dat niet nieuw: in onze Culturele Apotheek zetten we al jaren romans, verhalen en gedichten in bij alledaags menselijk geworstel.

In Engeland is men al veel langer overtuigd van de ‘heilzame’ werking van literatuur. Daar is bijvoorbeeld een leeslijst samengesteld van romans waar artsen uit kunnen putten als ze een cliënt op het spreekuur krijgen en haar of hem niet (alleen) met pillen en poeders wil behandelen. Ook zijn door het hele land samenleesgroepen actief. Hier lezen deelnemers gezamenlijk literaire fragmenten, hardop, terwijl ze er ook stante pede op reflecteren. En dan niet op het literaire karakter ervan, maar op de gevoelens die de tekst oproept, op de herkenbaarheid ervan, op de vraag of het gelezene iets verwoordt dat een nieuwe blik op het leven werpt*.

Ook in Nederland, zo constateren wij met plezier, neemt de belangstelling voor de heilzaamheid van het lezen van literatuur zienderogen toe. Zo organiseerde Stichting Lezen in april het congres ‘Van boeken word je beter’, waar allerlei helende kwaliteiten van boeken de revue passeerden. Een superinspirerend congres, en wij kunnen het weten, want we gaven er zelf ook een workshop. Inspirerend was ook de lezing van prof. dr. Frits van Oostrom op de jaarlijkse dag van het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG), in november 2015. In die lezing hield de letterkundige een warm pleidooi voor bibliotherapie. Van Oostrom haalde hierbij ook bovengenoemde Engelse projecten aan. Hij lijkt echter niet te weten dat in Nederland eveneens initiatieven op dit gebied bestaan, waaronder onze apotheek.

Van Oostrom eindigt zijn pleidooi met het ‘vergezicht’ van een digitaal loket: “Een website waarop men individueel, discreet, 24/7 en gratis zou kunnen inloggen om via een keuzemenu à la Stemwijzer te worden geleid naar bij de persoonlijke situatie passende lectuur.” Een opvallend vergezicht als je kijkt naar de Engelse voorbeelden die Van Oostrom aanhaalt (en als wij onze eigen ervaring van de afgelopen jaren in ogenschouw nemen). Want bij de overzeese initiatieven die Van Oostrom aanhaalt, draait het nu juist om het persoonlijke gesprek en contact, of dat nu het op het individu toegesneden advies van een bibliotherapeut betreft of de gezamenlijk gedeelde leeservaring in een groep. En laat een digitaal loket à la Stemwijzer die persoonlijke insteek nou juist ontberen. Bovendien: er bestaan al verschillende goede websites die geautomatiseerd leesadvies geven, passend bij specifieke vragen en voorkeuren. Voor jongeren is er bijvoorbeeld www.boekenzoeker.org, de bibliotheken bieden www.welkboek.nl aan en de Vlamingen hebben www.lezerstippenlezers.be, om er een paar te noemen. Leuke sites, die op speelse wijze een schat aan mooie titels bieden.

Maar dergelijke websites met hun geautomatiseerde, op databases gebaseerde adviezen kunnen het persoonlijke gesprek en het advies dat daaruit rolt niet vervangen, zo weten we uit onze praktijk. Niet alleen levert een gesprek altijd meer informatie op, én over iemands vraag of ‘kwaal’, én over het type remedie (lees: ontspanning / afleiding / lotgenotentroost/..?) waarnaar iemand zoekt of waarmee iemand geholpen zou zijn. Cruciaal is ook dat de ‘werkzame bestanddelen’ van een boek niet enkel van het thema afhangen, maar voor een belangrijk deel worden bepaald door iemands leesvoorkeuren en -allergieën. Zoals een huisarts de medicatie afstemt op de persoon, zo moet je dat met boeken ook doen. Alleen dan nemen mensen de hun voorgeschreven literaire pillen ook daadwerkelijk in, zo zien wij als apothekers telkens weer.

Nalezen van de lezing van Van Oostrom kan in het januarinummer van NTvG, en in verkorte vorm ook in Boekman nr. 104, dat in zijn geheel geweid is aan het thema ‘Kunst als recept’.

*We zijn – samen met een aantal andere partijen – druk bezig om in Nederland ook een leesrevolutie te starten door vergelijkbare samenleesgroepen op te zetten. Houd onze website in de gaten.

Scroll naar top